Έρευνα

Γνωρίζετε αν διατρέχετε κίνδυνο οστεοπόρωσης;:

Σύνδρομο ανήσυχων ποδιών

 ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΠΟΔΙΩΝ : Nυχτερινός εφιάλτης νούμερο ένα...

Τι είναι το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ;

Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών (Αγγλιστί Restless legs syndrome; RLS) σήμερα θεωρείται «νευρολογικό νόσημα χαρακτηριζόμενο από αίσθημα δυσφορίας και ακατανίκητη και ασυναίσθητη υπερκινητικότητα των ποδιών, η οποία επιδεινώνεται τις απογευματινές ή βραδυνές ώρες και στην διάρκεια της ανάπαυσης, βελτιώνεται με τις κινήσεις των προσβληθέντων ποδιών και διαταράσσει τον ύπνο».

Είναι συχνό αυτό το σύνδρομο ;

Το RLS είναι πολύ συχνό νόσημα στην καθημέρα πράξη, αλλά συνήθως περνάει απαρατήρητο και η διάγνωσή του μπορεί να καθυστερήσει ακόμα και 10-20 χρόνια. Στις ΗΠΑ, 10-15% του γενικού πληθυσμού πάσχει από  RLS.

Ποιοι παθαίνουν συχνότερα σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ;

Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών μπορεί να παρατηρηθεί σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμα και στη βρεφική, και είναι εξίσου συχνό και στα δύο φύλα, αλλά πολύ συχνότερο σε άτομα μέσης ή μεγαλύτερης ηλικίας.

http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome-Old-woman.gif  http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-leg-syndrome-old-man-2.gif

Οι ηλικιωμένοι παθαίνουν συχνότερα σύνδρομο ανήσυχων ποδιών

Πόσες μορφές συνδρόμου ανήσυχων ποδιών υπάρχουν ;

Διακρίνονται 2 τύποι RLS : το πρωτοπαθές (οικογενές) και το δευτεροπαθές. Ανάλογα με την αιτιολογία του, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών διακρίνεται σε πρωτοπαθές (άγνωστης δηλ. αιτιολογίας) και σε δευτεροπαθές (συνδεόμενο με πολλά και διάφορα νοσήματα, αλλά και φάρμακα).

Πως εκδηλώνεται το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ;

Το RLS χαρακτηρίζεται από διαταραχές της αισθητικότητας (παραισθησίες/δυσαισθησίες), συνήθως στο ένα ή και τα δύο κάτω άκρα, στη διάρκεια της ανάπαυσης.

Οι ασθενείς περιγράφουν τα συμπτώματά τους σαν «βελονιές και σουβλιές, εσωτερική φαγούρα ή φαγούρα στα κόκκαλα, ηλεκτροσόκ, ανησυχία, σκουλήκια ή έντομα ή πίεση κάτω από το δέρμα, ανατρίχιασμα, κάψιμο, τράβηγμα, κάτι να σέρνεται ή σαν να τρέχει νερό ή πέπσι-κόλα στις φλέβες», κ.ά. και έχουν ακατανίκητη, ασυναίσθητη, ανάγκη να κινούν συνεχώς τα προσβληθέντα μέλη τους (ακαθισία εντοπισμένη στα πόδια).

Τα συμπτώματα ανακουφίζονται με τις κινήσεις των ποδιών, εντριβές, πίεση, βάδιση ή θερμότητα (λουτρά ή επιθέματα), αλλά συνήθως υποτροπιάζουν όταν οι κινήσεις σταματήσουν.

Σχεδόν πάντα οι κινήσεις των ποδιών παρουσιάζονται στην διάρκεια της νύχτας και περιγράφονται από τους γονείς του παιδιού ή την/τον σύντροφο του ασθενούς σαν «κλωτσιές» ή «ανησυχία των ποδιών». Οι κινήσεις αυτές είναι στερεότυπες και τα ρυθμικά τινάγματα των ποδιών/κνημών, τα οποία διαρκούν <5 δευτερόλεπτα, μπορεί να προκαλέσουν διέγερση στη διάρκεια του ύπνου.

http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome01.gif  http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome-o2.gif

Οι ασθενείς με RLS συχνά παρουσιάζουν περιοδικές κινήσεις των κάτω άκρων (periodic leg movements; PLMs), χαρακτηριζόμενες από ασυναίσθητη έντονη ραχιαία κάμψη των ποδιών, η οποία παρατηρείται κάθε 20-40 δευτερόλεπτα όταν οι ασθενείς είναι ξαπλωμένοι ή κοιμούνται και διαρκεί 0.5-5 δευτερόλεπτα. Οι PLMs παρατηρούνται στο 85% των ασθενών με RLS στη διάρκεια του ύπνου και σχετίζονται με την κλινική βαρύτητα του RLS.

Οι περισσότεροι ασθενείς (85%) με RLS δυσκολεύονται να κοιμηθούν το βράδυ λόγω των συμπτωμάτων, ενώ μπορεί να έχουν υπερβολική υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας λόγω της κακής ποιότητας του ύπνου συνεπεία των πολλαπλών διεγέρσεων που προκαλεί το PLMS.

http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome-04-wake-up.gif

Οι άτυχοι με σύνδρομο ανήσυχων ποδιών είναι όλο το βράδυ στο πόδι...

Τα ντοπαμινεργικά φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν επιδείνωση ή υποτροπή των συμπτωμάτων αργά το βράδυ ή τις πρωϊνές ώρες.

Τα συμπτώματα ακόμα πυροδοτούνται από φάρμακα (SSRIs και TCAs), καφεΐνη, οινόπνευμα και έλλειψη ύπνου.

Δείχνει η εξέταση τίποτα το παθολογικό ;

Η κλινική εξέταση είναι φυσιολογική στο πρωτοπαθές RLS, αλλά μπορεί να αποκαλύψει σημεία ήπιας νευροπάθειας, ριζοπάθειας ή μυελοπάθειας σε περιπτώσεις δευτεροπαθούς RLS.

Πως γίνεται η διάγνωση του συνδρόμου ανήσυχων ποδιών ;

Δεν υπάρχουν ειδικές εξετάσεις για την διάγνωση του RLS. Η διάγνωση γίνεται κλινικά με βάση το ιστορικό και τα συμπτώματα και υποβοηθείται από ορισμένα κριτήρια :

(1)  Ακατανίκητη επιθυμία κίνησης των μελών, συνήθως συνδεόμενη με παραισθησίες ή δυσαισθησίες 

(2)  Επιδείνωση των συμπτωμάτων ή εμφάνισή τους αποκλειστικά στην ανάπαυση (κατάκλιση, κάθισμα) και μερική ή προσωρινή ανακούφισή τους με τις δραστηριότητες 

(3)  Κινητική ανησυχία

(4)  Κιρκαδική διακύμανση των συμπτωμάτων, τα οποία παρουσιάζονται αργά το απόγευμα και το βράδυ. Συχνά, τα συμπτώματα ανακουφίζονται μετά τις 5.00 π.μ. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, μπορεί να υπάρχουν σ΄όλη την διάρκεια της ημέρας, χωρίς κιρκαδικές διακυμάνσεις.

Μην μπερδεύετε το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών :

Με την νόσο περιοδικής κίνησης των μελών.

Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από στερεότυπες, επαναλαμβανόμενες κάμψεις των μελών (μόνο των κάτω άκρων ή των κάτω άκρων περισσότερο από τα άνω) οι οποίες διαρκούν 0.5-5 sec και συνήθως παρατηρούνται κάθε 20-40 sec στη διάρκεια του ύπνου.

Με τις νυχτερινές κράμπες των κνημών.

Οι κράμπες συνίστανται σε ετερόπλευρες, συχνά εντοπισμένες, επώδυνες, ψηλαφητές ακούσιες μυικές συσπάσεις, οι οποίες εμφανίζονται ξαφνικά στη διάρκεια της νύχτας. Όπως και το RLS μπορεί να έχουν κιρκαδικό ρυθμό και συχνά παρατηρούνται στην ανάπαυση, αλλά συνοδεύονται από σκλήρυνση των μυών, η οποία απουσιάζει στο RLS.

Με ενοχλήματα που παρουσιάζονται με ορισμένες θέσεις του σώματος και ανακουφίζονται με την αλλαγή της θέσης.

Αντίθετα, τα συμπτώματα του RLS παρατηρούνται οποιαδήποτε θέση κι΄αν έχει το σώμα στην ανάπαυση στη διάρκεια των απογευματινών ή νυχτερινών ωρών και ανακουφίζονται με τις κινήσεις των μελών ή το περπάτημα.

http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome-and-pregnant.gif

Και οι έγκυες παθαίνουν συχνά σύνδρομο ανήσυχων ποδιών...

Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών δεν είναι πάντοτε «αθώο» : μπορεί να κρύβει κάτι άλλο από κάτω...

ΠΡΟΣΟΧΗ Προτού πείτε στον άρρωστό σας ότι «δεν είναι τίποτα, θα περάσει» ή ότι «είναι ψυχολογικό» κ.λ.π. πρέπει να αποκλείσετε πολλές και διάφορες παθήσεις που μπορεί να κρύβονται κάτω από το φαινομενικά «αθώο» αυτό σύνδρομο με κάποιες ειδικές κλινικές και παρακλινικές εξετάσεις.

Αποκλείστε αυτά που φαίνονται με την πρώτη (ή 2η) ματιά :

  • Κατάχρηση οινοπνεύματος (σφηνάκια), καφεΐνης, καπνού
  • Φάρμακα (π.χ. αντισπασμωδικά, αντικαταθλιπτικά, νευροληπτικά, β-αναστολείς, Η2 ανταγωνιστές, λίθιο)
  • Εγκυμοσύνη
  • Σακχαρώδης διαβήτης
  • Υποθυρεοειδισμός/υπερθυρεοειδισμός
  • Ρευματικά νοσήματα (ρευματοειδής αρθρίτιδα, σύνδρομο Sjogren, νόσος Lyme, ινομυαλγία)
  • Νευρολογικά νοσήματα (μυελοπάθεια/μυελίτιδα, νόσος Parkinson, πολυνευροπάθεια, οσφυοιερή ριζοπάθεια)
  • Ουραιμία
  • Χειρουργικές γαστρικές επεμβάσεις
  • Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια

 http://i.telegraph.co.uk/multimedia/archive/02196/A5P0TN_2196996b.jpg

Κοι οι άρρωστοι με ρευματοειδή αρθρίτιδα την ίδια τύχη έχουν...

Αποκλείστε αυτά που θέλουν περισσότερο ψάξιμο : 

Αφού αποκλείσετε αυτά που φαίνονται με την πρώτη (ή δεύτερη) ματιά, ψάξτε για παθήσεις που δεν φαίνονται (χρειάζονται εργαστηριακές ή άλλες εξετάσεις), π.χ.

  • Αναιμία
  • Μονοκλωνική γαμμαπάθεια
  • Αμυλοείδωση
  • Ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, φολικού οξέος ή μαγνησίου
  • Νευρολογικά νοσήματα (εάν δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά)
  • Αγγειακά νοσήματα (εάν και αυτά δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά) 
  • Σακχαρώδης διαβήτης
  • Υποθυρεοειδισμός/υπερθυρεοειδισμός

Υπάρχει όμως και κάποια διαγνωστική δυσκολία :

Το RLS, αν και σπάνια, συνδέεται με σοβαρότερες παθήσεις, όπως οι όγκοι και η αμυλοείδωση. 

Στις περιπτώσεις αυτές πέφτουμε «σε βαθειά νερά» : για να δούμε π.χ. αν ο άρρωστος έχει από κάτω αθόρυβη αμυλοείδωση πρέπει να κάνουμε βιοψία του υποδόριου κοιλιακού λίπους ή του νεφρού.

Η ταλαιπωρία είναι μεγαλύτερη αν θέλουμε να ψάξουμε αν ο άρρωστός μας έχει κάποιο όγκο σε κάποιο μέρος του σώματος : π.χ. υπερηχογραφήματα, αξονικές, μαγνητικές, κ.λ.π.

Οι εξετάσεις αυτές βέβαια δεν είναι εξετάσεις ρουτίνας και πρέπει να γίνονται μόνον όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι οι παθήσεις αυτές υπάρχουν.

Ποιες εξετάσεις "δικαιούνται" οι ασθενείς με RLS ;

Ανεξάρτητα από τα αίτια που το δημιουργούν, κάθε άρρωστος με RLS οφείλει να κάνει τις εξής εξετάσεις :

  • Γενική αίματος
  • ΤΚΕ, CRP
  • Σάκχαρο αίματος
  • Τ3, Τ4, TSH
  • Σίδηρο ορού
  • Ουρία – κρεατινίνη αίματος
  • Βιταμίνη Β12 ορού
  • Μαγνήσιο ορού
  • Φυλλικό οξύ ορού
  • Γενική ούρων
  • Ηλεκτροφόρηση λευκωμάτων
  • Ποσοτικό προσδιορισμό ανοσοσφαιρινών
  • Πλήρη ρευματολογικό έλεγχο (RaTest, anti-CCP, anti-ENA (Ro, La, Sm, U1RnP, κ.ά.)

Εάν δεν βρείτε τίποτα το παθολογικό ή περίεργο :

Εάν δεν βρείτε τίποτα το παθολογικό, τότε μπορείτε να πείτε με σχετική πάντα βεβαιότητα στον άρρωστά σας ότι πράγματι είναι «ψυχολογικό» ή ότι «δεν πάει συχνά με την γυναίκα του», όπως λέμε συνήθως σ΄έναν άνθρωπο όταν δεν του βρίσκουμε κάτι ή, το συνηθέστερο, βαριόμαστε να ασχοληθούμε μαζί του.

Υπάρχει θεραπεία ή έτσι θα βασανίζομαι σ’ όλη μου την ζωή ;

Οι περισσότεροι άρρωστοι με RLS μου απευθύνουν το αγωνιώδες αυτό ερώτημα. Δυστυχώς όμως, δεν υπάρχει κάποια τελεσίδικη, οριστική θεραπεία με την οποία θα ξεμπερδέψουν από την βασανιστική αυτή κατάσταση, εκτός εάν υπάρχει κάποιο αίτιο (απ’ αυτά που αναφέραμε) που την έχει δημιουργήσει.

Συμβουλές προς... ναυτιλλομένους :

  • Αποφεύγετε (εάν είναι δυνατόν) τους παράγοντες που προκαλούν ή χειροτερεύουν τα συμπτώματα
  • Διακόψτε ή περιορίστε τα φάρμακα (εάν πάλι είναι δυνατόν) που ενοχοποιούνται για σύνδρομο ανήσυχων ποδιών
  • Σταματήστε επιτέλους το κάπνισμα και ελαττώστε τους πολλούς καφέδες και τα οινοπνευματώδη 

http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome-Coffee.gif

Κόψτε τους πολλούς καφέδες...

http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome-Drinks.gif

... και τα "σφηνάκια"

Πως μπορώ να ανακουφισθώ από την ενοχλητική αυτή «πάθηση» ;

Κάντε ό,τι μπορείτε. Ακόμα και πρακτικά, π.χ. φυσιοθεραπεία, ήπιες ασκήσεις, μαλάξεις των μελών, δονητική ή ηλεκτρική διέγερση των ποδιών πριν από την κατάκλιση, ζεστά ή κρύα λουτρά ή whirlpool.

 http://www.e-rheumatology.gr/sites/default/files/Restless-legs-syndrome-Recommendations.gif

Υπάρχουν φάρμακα για την περίπτωσή μου ;

Συμπληρώματα για την διόρθωση της ανεπάρκειας των βιταμινών, σίδηρος ή ηλεκτρολύτες μπορεί να βελτιώσουν τα συμπτώματα.

Η θεραπεία εκλογής του RLS είναι οι αγωνιστές της ντοπαμίνης (ροπινιρόλη και πραμιπεξόλη). Χρησιμοποιούνται σε μέτριες έως σοβαρές περιπτώσεις 1-3 ώρες πριν από την νυχτερινή κατάκλιση.

Εάν οι άρρωστοι δεν ανταποκριθούν ή δεν ανεχθούν τους αγωνιστές της ντοπαμίνης, μπορεί να χορηγηθεί κλοναζεπάμη και γκαμπαπεντίνη.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Σε ποιά ειδικότητα "ανήκει" το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ;

Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών θεωρείται παραδοσιακά νευρολογικό νόσημα, αν και πιστεύω ότι "ανήκει" στους Παθολόγους, αν λάβει κανείς υπόψη του ότι τα αίτια του είναι πολλά και ποικίλα και ανήκουν στα χωράφια της Παθολογίας. 

Παρ' όλ΄αυτά, οι Παθολόγοι συνήθως "σνομπάρουν" το RLS και το στέλνουν "μπαλάκι" σε άλλες ειδικότητες, μεταξύ αυτών και σε μας τους Ρευματολόγους, με το ερώτημα μήπως τα συμπτώματά του ανήκουν ή κρύβουν από κάτω κάποιο μυστήριο, περίεργο και ανεξερεύνητο ρευματολογικό νόσημα.

Πάντως, οφείλω να ομολογήσω ότι έχουν δίκιο για το τελευταίο γιατί, μερικές φορές, τα συμπτώματα του RLS συνυπάρχουν με ρευματικές παθήσεις των οστών, αρθρώσεων και μαλακών μορίων (π.χ. ρευματοειδή αρθρίτιδα, οστεοαρθρίτιδα, σύνδρομο Sjogren, ινομυαλγία, κ.ά.), στις οποίες και συνήθως χρεώνονται.

Νυχτερινός εφιάλτης Νο Ενα...

Κλινικά, το RLS χαρακτηρίζεται από αισθητικά συμπτώματα και κινητικές διαταραχές των μελών, ιδίως των κάτω άκρων, οι οποίες επιδεινώνονται όταν οι ασθενείς αναπαύονται, κάθονται ή ξαπλώνουν και μπορεί να διακόψουν τον ύπνο.

Τα συμπτώματα μπορεί να επιδεινωθούν με την πάροδο της ηλικίας και να επεκταθούν στα άνω άκρα ή σε άλλες περιοχές του σώματος, προκαλώντας μερικές φορές σοβαρή κινητική αναπηρία.

  

Σύνδρομο ανήσυχων ποδιών : Νυχτερινός εφιάλτης Νο 1

Εύκολη η διάγνωση (για τον "ειδικό")...

Η διάγνωση του RLS είναι καθαρά κλινική και βασίζεται στην εμπειρία του γιατρού, στο τυπικό ιστορικό, την κλινική εξέταση και τον αποκλεισμό άλλων νοσημάτων που εκδηλώνονται με παρόμοια συμπτώματα.

αλλά δύσκολη η θεραπεία...

Η θεραπευτική αντιμετώπιση του RLS βασίζεται στην αναγνώριση του συνδρόμου, στην ενημέρωση του ασθενούς για την καλοήθη φύση του και σε συντηρητικά μέτρα, όπως αποφυγή των παραγόντων που πυροδοτούν τα συμπτώματα και σε φυσιοθεραπεία, ασκήσεις και φάρμακα.

και δεν περνάει εύκολα...

Το RLS μπορεί να έχει περιόδους ύφεσης και σε μερικές περιπτώσεις εξαφανίζεται, αλλά στην πλειοψηφία των περιπτώσεων είναι επίμονο και διαρκεί ισόβια. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να απαλλάξει τον άρρωστο από τα χρόνια, «ανεξήγητα», ενοχλήματά του.



Who is who

Θέματα

Συλλογή Φωτογραφιών

Τι είναι ο ρευματολόγος

Βότανα-Φυσικές ουσίες