Έρευνα

Γνωρίζετε αν διατρέχετε κίνδυνο οστεοπόρωσης;:

Νόσος Caffey (Caffey disease)

ΝΟΣΟΣ CAFFEY (Caffey disease)

Η νόσος Caffey είναι σπάνια, άγνωστης αιτιολογίας, οστεοπαραγωγική νόσος της βρεφικής ηλικίας. Χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη περιοστίτιδας σε διάφορα οστά, ιδιαίτερα την γνάθο, τις κλείδες και τις διαφύσεις των μακρών οστών. Παρουσιάζεται συνήθως πριν από τον 6ο μήνα της ζωής και εξαφανίζεται στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Ενίοτε υπάρχει στη γέννηση και διαπιστώνεται ακτινολογικά στα κυοφορούμενα έμβρυα. Συνήθως διαρκεί μερικές εβδομάδες έως μήνες και υποχωρεί χωρίς να αφήσει υπολειμματικές αλλοιώσεις. Κλινικά, χαρακτηρίζεται από πυρετό, διόγκωση των μαλακών μορίων και υπερευερεθιστότητα και ακτινολογικά, από υπερόστωση του οστικού φλοιού (περιοστίτιδα). Εκτός από τα οστά, προσβάλλονται και τα γειτονικά μαλακά μόρια (περιτονία, μύες και συνδετικός ιστός). Η νόσος Caffey έχει προτίμηση σε πάσχοντες από νοσήματα τα οποία καταστέλλουν την ανοσία.

ΣΥΝΩΝΥΜΑ

  • Βρεφική φλοιώδης υπερόστωση (infantile cortical hyperostosis)
  • Σύνδρομο Caffey

ΤΥΠΟΙ ΝΟΣΟΥ CAFFEY

Διακρίνονται δύο τύποι νόσου Caffey : ο προνεογνικός και ο βρεφικός. Ο προνεογνικός είναι σπάνιος και βαρύτερος συγγενής τύπος, μεταβιβαζόμενος πιθανώς ως αυτοσωμικός υπολειπόμενος χαρακτήρας κληρονομικότητας. Παρουσιάζεται με σοβαρή γωνίωση των μακρών οστών, γενικευμένη συμμετρική προσβολή του σκελετού και πολυϋδράμνιο.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Η νόσος Caffey είναι άγνωστης αιτιολογίας, αν και φαίνεται ότι είναι φλεγμονώδους φύσης και πυροδοτείται από λοιμώξεις, πιθανώς ιογενείς (Silverman FN, 1976). Μπορεί να οφείλεται σε μεταλλάξεις του γονιδίου του κολλαγόνου α-1 τύπου I (COL1A1; 120150).

Φλοιώδης υπερόστωση έχει αναφερθεί και σε ασθενείς θεραπευόμενους μακροχρόνια (4-6 εβδομάδες) με ενδοφλέβιες εγχύσεις προσταγλανδινών Ε1 και Ε2 για την διατήρηση της διαβατότητας του αρτηριακού πόρου σε βρέφη με κυανωτικές συγγενείς καρδιοπάθειες. Στις περιπτώσεις αυτές, οι οστικές αλλοιώσεις φαίνεται ότι εξαρτώνται από την δόση και την διάρκεια της θεραπείας και υποχωρούν με την διακοπή της.

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Φύλο : Η νόσος Caffey προσβάλλει εξίσου και τα 2 φύλα.

Ηλικία : Η νόσος Caffey προσβάλλει σχεδόν πάντα παιδιά ηλικίας <5 μηνών (μέσος όρος 9-εβδομάδες).

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Ιστολογικά, οι περιοχές πάχυνσης του φλοιώδους οστού δείχνουν προοδευτική ανακατασκευή του αρχικού φλοιώδους οστού, με ανώμαλη εναπόθεση υπερπλαστικού ανώριμου (αν και φυσιολογικού) πεταλιοειδούς οστού. Επιπρόσθετα, μπορεί να παρατηρηθεί πάχυνση του περιοστέου, έντονη υπερπλασία των υποπεριοστικών κυττάρων και ίνωση του μυελού των οστών.

Οι αλλοιώσεις των οστών και των μαλακών μορίων στη νόσο Caffey διαδραματίζονται σε 3 φάσεις : την πρώιμη, την υποξεία και την όψιμη.

Πρώιμη φάση. Χαρακτηρίζεται από οξεία ενδοπεριοστική φλεγμονώδη αντίδραση με οίδημα και κυτταρικές διηθήσεις, οι οποίες οδηγούν σε πάχυνση του περιοστέου. Η φλεγμονώδης διαδικασία μπορεί να επεκταθεί στα γειτονικά μαλακά μόρια και να προκαλέσει απορρόφηση του οστικού φλοιού.

Υποξεία φάση. Στη φάση αυτή, η φλεγμονή περιορίζεται, το περιόστεο παχύνεται και οι περιοστικές αλλοιώσεις οστεοποιούνται. Κάτω από το περιόστεο αναπτύσσονται πολυάριθμα στρώματα ανώριμου πεταλιοειδούς οστού. Στα γειτονικά μαλακά μόρια μπορεί να παρατηρηθεί εναπόθεση οστού.

Οψιμη φάση. Στη φάση αυτή, συντελείται απομάκρυνση του περιφερικού οστού, αρχίζοντας κατά μήκος της εσωτερικής επιφάνειας και επεκτεινόμενη προς τα έξω. Μπορεί ακόμα να παρατηρηθεί ανακατασκευή του φλοιού.

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ

Η νόσος Caffey χαρακτηρίζεται κλινικά από :

  • Αιφνίδιο πυρετό
  • Ευερεθιστότητα
  • Διόγκωση των μαλακών μορίων
  • Αύξηση των δεικτών οξείας φάσης
  • Ευαισθησία και ερύθημα ή μεταβολή του περιγράμματος ορισμένων οστών (ιδιαίτερα της ωμικής ζώνης, της γνάθου και των μακρών οστών)

και ακτινολογικά, από φλοιώδη υπερόστωση (πάχυνση ή επέκταση του οστού) (Caffey J, 1946; Wilson AK, 1969). Ενίοτε τα συμπτώματα είναι τόσο ήπια ή άτυπα ώστε μπορεί να παραβλεφθούν.

Σε σύγκριση με τον σποραδικό τύπο, ο κληρονομικός χαρακτηρίζεται από πρωιμότερη ηλικία στην έναρξη (6η-8η εβδομάδα) και ηπιότερη προσβολή της γνάθου, αλλά μεγαλύτερη των κάτω άκρων. Συχνότερα προσβάλλονται τα πλατιά οστά : γνάθος (75%), κλείδες, πλευρές (ιδιαίτερα τα πλάγια τόξα), ωμοπλάτη, κρανίο και λαγόνια. Από τα σωληνώδη οστά, συχνότερα προσβάλλεται η ωλένη. Η προσβολή της ωλένης συνήθως είναι ασύμμετρη. Η προσβολή των σωληνωδών οστών εντοπίζεται στις διαφύσεις και φείδεται των μεταφύσεων και επιφύσεων. Σπάνια, προσβάλλονται οι σπόνδυλοι, τα οστά του καρπού και του ταρσού και οι φάλαγγες.

Η προσβολή των οστών μπορεί να είναι συμμετρική ή ασύμμετρη και μονοστωτική ή πολυοστωτική. Όταν ο πόνος και η ευαισθησία στην περιοχή της οστικής αλλοίωσης υποχωρεί σε μία ανατομική περιοχή, παρουσιάζεται σε μίαν άλλη. Εκτός από τον σκελετό, μπορεί να προσβληθούν και η γειτονική περιτονία, οι μύες και οι συνδετικοί ιστοί.

Τα προσβεβλημένα οστά μπορεί να παχυνθούν σε μεγάλο βαθμό. Συνήθως παχύνεται η γνάθος και οι βραχίονες, αλλά, σε μερικές περιπτώσεις, η διόγκωση είναι διάχυτη. Η διόγκωση της γνάθου είναι χαρακτηριστική. Με εξαίρεση την περιοχή αυτή, μεμονωμένη οστική προσβολή είναι ενδεικτική κάκωσης, παρά νόσου Caffey. Η κλινική εξέταση δείχνει ψηλαφητή, σκληρή και ευαίσθητη μάζα μαλακών μορίων πάνω από τον παχυσμένο φλοιό, η οποία προηγείται των οστικών αλλοιώσεων.

Η προσβολή των αρθρώσεων έχει σαν συνέπεια :

  • Καθυστέρηση της μυοσκελετικής ανάπτυξης και αναπηρικές παραμορφώσεις. Ανάλογα με την εντόπισή τους, οι οστικές αλλοιώσεις μπορεί να προκαλέσουν σημαντική καθυστέρηση της μυοσκελετικής ανάπτυξης και αναπηρικές παραμορφώσεις. Παραδείγματος χάριν, οι αλλοιώσεις της γνάθου μπορεί να οδηγήσουν σε ασυμμετρία του προσώπου, η προσβολή των κόγχων, σε εξόφθαλμο, και της ωμοπλάτης, σε ομόπλευρη παράλυση του διαφράγματος και νευρολογικές διαταραχές.
  • Πλευρίτιδα. Όταν έχουν προσβληθεί οι πλευρές, οι υπεροστωτικές αλλοιώσεις μπορεί να προκαλέσουν ομόπλευρη εξιδρωματική πλευριτική συλλογή.
  • Οστική σύντηξη. Όταν πάλι έχουν προσβληθεί οι πλευρές, μπορεί να συνενωθούν μεταξύ τους και να οδηγήσουν σε σκολίωση. Εάν συνενωθεί η κερκίδα με την ωλένη μπορεί να δημιουργηθούν λειτουργικά προβλήματα και η συνεπακόλουθη συνοστέωση μπορεί να επιμένει μετά την ύφεση της νόσου.
  • Ανισοσκελία, λόγω υπερανάπτυξης των οστών

Άλλες εκδηλώσεις :

  • Επώδυνη ψευδοπαράλυση της προσβληθείσας περιοχής
  • Ωχρότητα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

  • Αύξηση ΤΚΕ
  • Αύξηση αλκαλικής φωσφατάσης του ορού
  • Θρομβοκυττάρωση
  • Μέτρια λευκοκυττάρωση
  • Σιδηροπενική αναιμία, οφειλόμενη μάλλον σε διάχυτη μυελοΐνωση

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

Η φλοιώδης υπερόστωση είναι η ακτινολογική σφραγίδα της νόσου. Ακτινολογικά χαρακτηρίζεται από σχηματισμό νέου οστού στα οιδηματώδη μαλακά μόρια, σε άμεση γειτονία με τον οστικό φλοιό.

Προοδευτικά, το νεοπαραγόμενο οστούν πυκνώνεται και ενσωματώνεται με το υποκείμενο οστούν, διπλασιάζοντας ή τριπλασιάζοντας την διάμετρό του. Οι αλλοιώσεις αυτές έχουν προτίμηση στα πλάγια πλευρικά τόξα (Gentry RR et al, 1983) και στις διαφύσεις και μεταφύσεις των σωληνωδών οστών και γενικά φείδονται των επιφύσεων, αν και αυτές μπορεί να προσβληθούν, οδηγώντας σε ανισοσκελία (Jackson DR and Lyne ED, 1979).

Το νεοπαραγόμενο οστούν μπορεί επίσης να προσβάλλει τις ενδοστικές επιφάνειες, προκαλώντας στένωση της μυελικής κοιλότητας. Σε μερικές περιπτώσεις αναπτύσσονται καταστρεπτικές αλλοιώσεις του κρανίου ή, σπάνια, των σωληνωδών οστών (Neuhauser EB, 1970; Boyd RD et al, 1972; Leung VC and Lee KE, 1985). Οι αλλοιώσεις αυτές μπορεί να είναι απλές ή πολλαπλές, ετερόπλευρες ή αμφοτερόπλευρες.

Οι ακτινολογικές αλλοιώσεις βελτιώνονται σε διάστημα εβδομάδων έως μηνών, ώστε μετά από 6-12 μήνες μπορεί να έχουν εξαφανισθεί τελείως.

Πάντως, σε μερικές περιπτώσεις παραμένουν υπολειμματικές αλλοιώσεις, όπως επέκταση της διάφυσης, λέπτυνση του φλοιού, επιμήκης υπερανάπτυξη και κύρτωση των οστών, οστικές γέφυρες μεταξύ γειτονικών οστών (όπως η κερκίδα και η ωλένη, η κνήμη και η περόνη και οι πλευρές), ασυμμετρία του προσώπου και εξόφθαλμος (VanBushkirk FW et al, 1961; Minton LR and Elliott JH, 1967; Swerdloff BA et al, 1970; Blank E, 1975; Claesson I, 1976).

ΣΠΙΝΘΗΡΟΓΡΑΦΗΜΑ ΟΣΤΩΝ

Δείχνει μεγάλη αύξηση του ραδιοϊσοτόπου στα προσβληθέντα οστά στη διάρκεια της ενεργότητας της νόσου.

Η χαρακτηριστική εικόνα του «γενειοφόρου παιδιού» οφείλεται στην έντονη και διάχυτη αυξημένη κατακράτηση του ραδιοφαρμάκου στη γνάθο.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Η διάγνωση της νόσου Caffey γίνεται με βάση την ηλικία του ασθενούς στην έναρξη, τις κλινικές εκδηλώσεις, τα εργαστηριακά ευρήματα και τα τυπικά ακτινολογικά ευρήματα.

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Κλινική διαφορική διάγνωση

  • Απόστημα παρωτίδας
  • Οστεομυελίτιδα
  • Οστικός όγκος
  • Παρωτίτιδα

Προνεογνικός τύπος

  • Ατελής οστεογένεση, αν και η νόσος Caffey δεν συνδέεται με κατάγματα
  • Καμπτομελική δυσπλασία. Συνδέεται με υποπλασία της περόνης και ραιβοϊποπποδία, αλλ΄όχι με σχηματισμό περιοστικού νεου οστού
  • Υποφωσφατασία, αν και στη νόσο Caffey οστεοπενία απουσιάζει

Κλασικός βρεφικός τύπος

Ατελής οστεογένεση

  • Ευθραυστότητα δέρματος
  • Κατάγματα
  • Κυανοί σκληροί
  • Παραμονή του αρχικού φλοιώδους ιστού (ιστολογικά)
  • Περιοστίτιδα

Επιπλοκές μακροχρόνιας θεραπείας με προσταγλανδίνες (prostaglandin periostitis)

  • Ακτινολογικά μεγάλη ομοιότητα με την νόσο Caffey
  • Απουσία προσβολής γνάθου
  • Ιστορικό θεραπείας με προσταγλανδίνες για καρδιοπάθεια

Κακώσεις, ιδιαίτερα σύνδρομο κακοποιημένου παιδιού

  • Ασβεστοποιημένη υποπεριοστική πύκνωση
  • Ανωμαλίες μεταφύσεων
  • Εκχυμώσεις και κακώσεις της κεφαλής
  • Κατάγματα
  • Υποπεριοστική αιμορραγία

Λευχαιμία

  • Ακτινοδιαυγαστικές μεταφυσιακές ταινίες
  • Εντονη περιοστίτιδα
  • Λυτικές οστικές αλλοιώσεις

Μελορεόστωση

  • Είναι εντοπισμένος τύπος υπερόστωσης
  • Συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα και σπάνια αρθρικό πόνο ή διόγκωση.
  • Ακτινολογικά, τα προσβληθέντα οστά δίνουν την εικόνα «λυωμένου κεριού».

Νευροβλάστωμα

  • Αυξηση επιπέδων βανυλμανδελικού οξέος στα ούρα
  • Ακτινοδιαυγαστικές μεταφυσιακές ταινίες, έντονη περιοστίτιδα
  • Λυτικές οστικές αλλοιώσεις

Νόσος Camurati-Engelmann

  • Πάχυνση φλοιού
  • Συμμετρική προσβολή χεριών και ποδιών

Οστεομυελίτιδα

  • Οστική καταστροφή και σκληρυντικές οστικές αλλοιώσεις
  • Παρόμοια ευρήματα από τα μαλακά μόρια και οίδημα του μυελού στην MRI
  • Περιοστική αντίδραση
  • Προσβάλλει συνήθως μία οστική περιοχή κάθε φορά

Οστικός όγκος

  • Περιοστίτιδα
  • Εικόνα παρόμοια με μικροσκοπική υπερπλασία των υποπεριοστικών κυττάρων
  • Κακοήθεις εκδηλώσεις όγκων των οστών, περιλαμβανομένης μάζας όγκου
  • Μονήρης αλλοίωση

Ραχίτιδα

  • Ραβδωτή πύκνωση παράλληλη με την εξωτερική επιφάνεια του φλοιού των μακρών οστών, υποδυόμενη περιοστική αντίδραση
  • Διαπλάτυνση και ακανόνιστη διαμόρφωση των μεταφύσεων
  • Βραδύτερη υποχώρηση κλινικών και ακτινολογικών ευρημάτων

Σκορβούτο

  • Υποπεριοστικός σχηματισμός νέου οστού στη φάση της επούλωσης
  • Ασυνήθιστο πριν από το 4ο έτος της ηλικίας
  • Ακανόνιστες μεταφύσεις
  • Υποπεριοστικές αιμορραγίες
  • Ελάττωση επιπέδων αλκαλικής φωσφατάσης
  • Σημαντική οστεοπενία

Σύνδρομο Goldbloom

  • Τύπος ιδιοπαθούς περιοστίτιδας, χαρακτηριζόμενος από πυρετό, συστηματικά συμπτώματα, έντονο πόνο στα μέλη και αύξηση της ΤΚΕ και των γ-σφαιρινών

Σύφιλη

  • Περιοστίτιδα
  • Μπορεί να συνδέεται με λυτικές οστικές αλλοιώσεις, ιδιαίτερα στην έσω πλευρά της εγγύς μετάφυσης της κνήμης
  • Επιβεβαιώνεται με ορολογικές δοκιμασίες

Τοπικές ή συστηματικές λοιμώξεις (λόγω του πυρετού ή/και της τοπικής διόγκωσης)

Υπερβιταμίνωση Α

  • Περιοστίτιδα τυπικά κατά μήκος της διάφυσης των μακρών οστών
  • Χαρακτηριστικά κλινικά/ακτινολογικά ευρήματα στο τέλος του 1ου έτους
  • Η γνάθος δεν προσβάλλεται
  • Αύξηση επιπέδων βιταμίνης Α στο αίμα

Υπερτροφική οστεοαρθροπάθεια

  • Περιοστική αντίδραση μακρών σωληνωδών οστών
  • Σχετίζεται με πληκτροδακτυλία/πνευμονοπάθεια

Υπερφωσφαταιμία

  • Πάχυνση του φλοιού
  • Αύξηση επιπέδων αλκαλικής φωσφατάσης
  • Κύρτωση των μακρών οστών

ΠΡΟΓΝΩΣΗ

Η νόσος Caffey συνήθως έχει βραδεία διαδρομή, εξελισσόμενη σε διάστημα μηνών έως ετών (συνήθως πριν από το 2ο έτος της ηλικίας), και υφίεται αυτόματα. Η ύφεση των ακτινολογικών ευρημάτων αρχίζει μερικές εβδομάδες έως μήνες μετά την έναρξη της νόσου και ολοκληρώνεται σε διάστημα 6-12 μηνών. Αλλοτε όμως η νόσος έχει μακροχρόνια διαδρομή, χαρακτηριζόμενη από υποτροπιάζοντα και επίμονα επεισόδια διάρκειας πολλών εβδομάδων έως μηνών, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται εξάρσεις και υφέσεις. Η νόσος Caffey σπάνια οδηγεί στο θάνατο λόγω δευτεροπαθών λοιμώξεων (Bull MJ et al, 1974 ; Borochowitz Z et al, 1991).

ΘΕΡΑΠΕΙΑ 

Η νόσος συνήθως αυτοπεριορίζεται, γι΄αυτό και η θεραπεία της είναι συμπτωματική. Εάν είναι βαρύτερη με έντονες συστηματικές εκδηλώσεις, μπορεί να χορηγηθεί κορτιζόνη για μικρό χρονικό διάστημα.



Who is who

Θέματα

Συλλογή Φωτογραφιών

Τι είναι ο ρευματολόγος

Βότανα-Φυσικές ουσίες