Σπονδυλόλυση - σπονδυλολίσθηση

Η σπονδυλόλυση και η σπονδυλολίσθηση είναι συχνά αίτια οσφυαλγίας στους εφήβους. Η σπονδυλόλυση συνίσταται σε ανωμαλία του ισθμού ενός σπονδύλου, συχνότερα του Ο5 (Morita T et al, 1995), η οποία, όταν είναι αμφοτερόπλευρη, μπορεί να συνοδευθεί από ολίσθηση του σπονδύλου προς τα εμπρός (σπονδυλολίσθηση). Ολίσθηση δεν φαίνεται να συμβαίνει όταν οι ανωμαλίες είναι ετερόπλευρες (Beutler WJ et al, 2003).

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ. Η σπονδυλόλυση παρατηρείται στο 6% του γενικού πληθυσμού (Fredrickson BE et al, 1984; Sponseller PD, 1996; Payne WK and Ogilvie JW, 1996; Beutler WJ et al, 2003). Οι αλλοιώσεις του σπονδυλικού ισθμού παρατηρούνται συνήθως στους εφήβους, ενώ είναι σπάνιες πριν από το 5ο έτος της ηλικίας. Στα παιδιά και τους εφήβους απαντάται συχνότερα ο δυσπλαστικός τύπος (τύπος Ι) και ο ισθμικός τύπος (τύπος ΙΙ).

Στα παιδιά, η σπονδυλολίσθηση παρατηρείται συνήθως στο επίπεδο Ο5Ι1 και οφείλεται συνήθως σε συγγενή τοπική δυσπλασία. Τα θήλεα έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής παρεκτόπισης, πρωιμότερη επιδείνωση της παραμόρφωσης και περισσότερα κλινικά συμπτώματα.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Η σπονδυλόλυση είναι συνήθως αποτέλεσμα κατάγματος stress ή κόπωσης του ισθμού ενός σπονδύλου, αν και πιθανώς έχει γενετική βάση, δεδομένου ότι απαντάται συχνότερα σε συγγενείς πρώτου βαθμού (Payne WK and Ogilvie JW, 1996). Είναι συχνή σε άτομα ασχολούμενα με αθλητικές δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, όπως π.χ. η γυμναστική, το ποδόσφαιρο, ο χορός και η άρση βαρών.

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ. Η οσφυαλγία εμφανίζεται συνήθως στην όψιμη παιδική ή στην εφηβική ηλικία και είναι συνήθως ήπια. Ο πόνος εντοπίζεται στο κατώτερο μέρος της οσφύος και, λιγότερο, στην οπίσθια επιφάνεια των γλουτών και των μηρών. Εάν ακτινοβολεί κάτω από το γόνατο και συνδέεται με αιμωδία και «μυρμήκιασμα» σε κατανομή δερμοτομίου, μπορεί να οφείλεται σε ριζοπάθεια λόγω στένωσης του σπονδυλικού σωλήνα συνεπεία σπονδυλολίσθησης ή κήλης μεσοσπονδυλίου δίσκου.

Ο ριζιτικός πόνος είναι συχνότερος σε περιπτώσεις σπονδυλολίσθησης μεγάλου βαθμού. Ο πόνος μπορεί να είναι εντονότερος και «μηχανικού» τύπου σε ασθενείς με μεγαλύτερους βαθμούς σπονδυλολίσθησης.

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται ή επιδεινώνονται μετά από έντονες δραστηριότητες, ιδιαίτερα αυτές που απαιτούν επανειλημμένη κάμψη και έκταση της ΟΜΣΣ.

Οι συμπτωματικοί έφηβοι εμφανίζουν συνήθως διάταση των οπίσθιων μηριαίων μυών, οδηγώντας σε «νήσσειο» βάδισμα, το οποίο περιορίζει τον διασκελισμό σε παιδιά με σπονδυλολίσθηση (Bell DF et al, 1988; Hensinger RN, 1989; Boriani S et al, 1992). Το 25-50% των εφήβων με συμπτωματική σπονδυλολίσθηση έχει και σκολίωση (Bell DE et al, 1988; Burkus JK et al, 1992).

Νευρολογικές διαταραχές (νευρογενής χωλότητα ή συμπτώματα συμπίεσης της ιππούριδας) μπορεί να παρατηρηθούν σε περιπτώσεις σοβαρής σπονδυλολίσθησης (Boxall D et al, 1979; Burkus JK et al, 1992).

ΚΛΙΝΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ :

Διάταση των οπίσθιων μηριαίων μυών (σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις)

Ψηλαφητό «σκαλοπάτι», σε περιπτώσεις σπονδυλολίσθησης ≥ 2ου βαθμού

Αύξηση οσφυοϊερής κύφωσης (≥ 50%), σε συνδυασμό με αντισταθμιστική θωρακοοσφυϊκή λόρδωση (σε περιπτώσεις σπονδυλολίσθησης μεγαλύτερου βαθμού)

Βράχυνση του κορμού. Σε ασθενείς με σοβαρή ολίσθηση, ο θωρακικός κλωβός μπορεί να ακουμπά στις λαγόνιες ακρολοφίες

Αδυναμία κατανομής δερμοτομίου, εάν υπάρχει ριζοπάθεια ή στένωση του νωτιαίου σωλήνα

Παρασπονδυλικός μυικός σπασμός, πόνος κατά την έκταση της ΟΜΣΣ και διάταση των οπίσθιων μηριαίων (σε περιπτώσεις σπονδυλόλυσης χωρίς σπονδυλολίσθηση)

Ευαισθησία με την ψηλάφηση πάνω από τις ακανθώδεις αποφύσεις της ΟΜΣΣ και τους παρασπονδυλικούς μυς (Lindholm TS et al, 1990).

Επιδείνωση του πόνου όταν ο ασθενής κάνει υπερέκταση της ράχης και σηκώνει το ένα πόδι ψηλά (Ralston S and Weir M, 1998).

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Η σπονδυλόλυση παρατηρείται συχνότερα μεταξύ Ο5Ι1 και συνδέεται συχνά με λανθάνουσα δισχιδή ράχη (Fredrickson BE et al, 1984; Bell DF et al, 1988; Frennered AK et al, 1991).

Ακτινολογικά, η σπονδυλόλυση απεικονίζεται σαν γραμμοειδής διαύγαση κατά μήκος του ισθμού του σπονδύλου («σκωτσέζικος σκύλος με περιλαίμιο» ή εικόνα «αποκεφαλισμένου σκύλου»). Εάν είναι αμφοτερόπλευρη και εκτεταμένη, απεικονίζεται στις προσθιοπίσθιες και πλάγιες ακτινογραφίες, συχνά όμως γίνεται ορατή σε ειδικές θέσεις, όπως οι λοξές.

Τα χείλη της σπονδυλολυτικής αλλοίωσης έχουν πριονωτή και τραχιά όψη, χωρίς όμως έντονη σκλήρυνση. Εάν η σπονδυλόλυση χρονολογείται από μακρού, μπορεί να φαίνονται επιμηκυσμένα, σκληρυντικά και λεία, δίνοντας την εικόνα ψευδάρθρωσης. Το μέγεθος και το πλάτος της σχισμής εξαρτώνται από τον βαθμό της απορρόφησης και την συνύπαρξη σπονδυλολίσθησης.

Η σπονδυλολίσθηση είναι άμεσα ορατή στις πλάγιες ακτινογραφίες. Οι απλές ακτινογραφίες αναδεικνύουν την σπονδυλολίσθηση και επιτρέπουν την σταδιοποίησή της. Εάν υπάρχει κλινική υποψία σπονδυλόλυσης, αλλά δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με τις απλές ακτινογραφίες, το σπινθηρογράφημα των οστών μπορεί να εντοπίσει την αλλοίωση και να προσδιορίσει κατά πόσον είναι οξεία ή χρόνια (Ralston S and Weir M, 1998). Το SPECT είναι περισσότερο ευαίσθητο από το σπινθηρογράφημα στη διάγνωση καταγμάτων stress ή αντιδράσεων stress στη ΣΣ, όπως η σπονδυλόλυση (Bodner RJ et al, 1988).

Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία και η μυελογραφία σπάνια ενδείκνυνται, εκτός εάν υπάρχει σοβαρή σπονδυλολίσθηση ή διαγνωστική αμφιβολία (Boxall D et al, 1979; Hensinger RN, 1989).

ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ανάπαυση, αναλγητικά και κηδεμόνες για να περιορισθεί η έκταση της ΣΣ (Morita T et al, 1995; Sponseller PD, 1996; Payne WK and Ogilvie JW, 1996). Οταν ο πόνος υποχωρήσει, οι ασθενείς μπορούν να συνεχίσουν τα αθλήματα και να επανακτήσουν το εύρος κίνησης (Muschik M et al, 1996).

Η χειρουργική επέμβαση έχει εξαίρετη έκβαση και οι περισσότεροι αθλητές μπορεί να επιστρέψουν στις αθλητικές τους δραστηριότητες (Debnath UK et al, 2003).